Генадзь Аўласенка з тых пісьменнікаў, якіх не палохаюць ніякія крызісы — ні эканамічныя, ні духоўныя. Сельскі настаўнік, які многія гады выкладае біялогію ў розных школах Чэрвеньшчыны, ён яшчэ піша вершы, п’есы, апавяданні... І галоўнае — вельмі шмат піша для дзяцей. Творы Генадзя Аўласенкі часта друкуюцца — літаральна ва ўсіх дзіцячых газетах і часопісах краіны, ды і ў часопісах “Маладосць”, “Полымя”, у газеце “Літаратура і мастацтва”... (Кастусь Ладуцька "Адкуль прыходзяць казкі?")

...Мужчына, усё гэтак жа нетаропка рушыў у глыб кватэры, па ўсяму бачна, добра яму знаёмай. Жанчына ішла следам і, здавалася, не зводзіла з яго свайго пяшчотна—ўсхваляванага позірку. Гэта было тым больш дзіўна і незразумела, што ніякай асаблівай прывабнасцю мужчына не вылучаўся. Больш таго, быў ён нейкім вельмі ўжо непрыгожым, з шырокім плоскім тварам, з рэдкімі цьмянымі валасамі, праз якія яскрава прасвечвалася ранняя лысіна... ("Закаханая")
hline

Бярозка


Восень была позняя. Вельмі позняя.
І быў лес, якому ўжо надакучыла чакаць зімы.
І быў чалавек, які ішоў кудысьці па восеньскім гэтым лесе.
Куды ён ішоў? Навошта?
Напэўна, чалавек і сам не ведаў гэтага. Ён проста ішоў. Ішоў, не выбіраючы нават сцяжынак, а счарнелая, апалая лістота ціха шапацела пад ягонымі нагамі і нібыта шаптала яму штосьці — патаемнае, набалелае, сваё...
Але чалавек не звяртаў аніякай увагі на старэчае, ціхае яе шапаценне. Ён проста ішоў, а думкі ягоныя блукалі дзесьці далёка адсюль, яны наогул не мелі ніякага дачынення да гэтага лесу, да халоднай восені, тым больш да гэтай прамоклай счарнелай лістоты.
Чалавек проста ішоў праз лес.
І раптам, на маленькай лясной палянцы, ён убачыў бярозку. Бярозка стаяла якраз пасярод палянкі. Яна была прыгожая і сумная. І яшчэ такая безабаронная, што ў чалавека адразу ж неяк дзіўна і трывожна зашчымела сэрца.
Чалавек падыйшоў да бярозкі. Спыніўся побач з ёй і нейкі час моўчкі глядзеў на прыгажуню.
— Прывітанне, бярозка! — нарэшце прашапталі яго вусны.
— Прывітанне! — адказала бярозка.
І чалавек зусім не здзівіўся гэтаму. Ён проста ўздыхнуў і асцярожна дакрануўся кончыкамі пальцаў да белай празрыстай кары.
— Табе не холадна? — спытаў чалавек.
— Мне не бывае холадна, — адказала бярозка. — Мне бывае толькі сумна.
— Мне таксама бывае сумна, — прызнаўся чалавек. — І вельмі часта. Вось і зараз мне вельмі сумна, не ведаю чаму.
— Табе і сапраўды сумна, — адказала бярозка. — Я адчуваю твой сум. Але гэта міне. І ўжо хутка.
І яны прымоўклі. І даволі доўга маўчалі, а зверху зноў набегла нейкая недарэчная хмарка, і зноўку пачаў накрапваць дробны і надакучлівы восеньскі дожджык. Чалавек міжволі ўцягнуў галаву ў плечы і, узняўшы каўнер, без усялякай надзеі паглядзеў на нізкае свінцовае неба над галавой.
— Я прыйду заўтра, — сказаў ён. — Я абавязкова прыйду заўтра.
— Буду чакаць, — адказала бярозка. — Нават калі ты не прыйдзеш, я ўсё роўна буду чакаць.
— Я прыйду, — паўтарыў чалавек і пайшоў.
А ноччу яму прысніўся сон. Дзіўны сон. Зусім не падобны на іншыя.
Чалавек быў маленькі... ён бег кудысьці па велічэзным квітнеючым лузе. Бег басанож, напрасткі, без дарог і сцяжынак, а вакол гучна стракаталі конікі, весела разляталіся ва ўсе бакі яркія рознакаляровыя матылі. І нават само паветра вакол яго было да самага верху напоўнена пяшчотна—духмянымі водарамі лета і дзяцінства. Чалавек бег басанож, бег і смяяўся... і яму так трэба было дабегчы кудысьці...
Але ён прачнуўся раней, чым дабег. І, не расплюшчваючы вачэй, доўга і нерухома ляжаў у ложку і слухаў, як дробна і бесперапынку стукаюць у ваконныя шыбы кроплі дажджу. Не хацелася ўставаць, не хацелася нікога бачыць, ды і жыць чалавеку таксама не вельмі хацелася...
І тут ён успомніў бярозку.
І ўявіў раптам, як холадна і самотна ёй зараз там, адной сярод пустой мокрай раніцы. Уявіўшы гэта, чалавек адразу падняўся і пачаў апранацца.
У лесе было ўсё па—ранейшаму. Па—ранейшаму шапацела пад нагамі мокрая лістота, і бярозка стаяла на ранейшым сваім месцы. Кроплі дажджу бесперапынна збягалі ўніз па бялюткай кары... і чалавеку здалося раптам, што бярозка плача...
— Прывітанне, бярозка! — прашаптаў чалавек. — Я прыйшоў!
— Ты прыйшоў! — прашаптала ў адказ бярозка. — Я чамусьці думала, што не ўбачу цябе больш...
І яна змоўкла.
— Але я тут, бярозка! — паўтарыў чалавек. — Я прыйшоў!
— Ты прыйшоў!
І чалавеку здалося, што бярозка ціха ўздыхнула.
І ён раптам успомніў свой сон.
— Я бачыў сон, — сказаў чалавек. — Ведаеш, мне ніколі не сніліся такія сны. Я нібыта вярнуўся ў дзяцінства, быў маленькі.... я бег басанож... Толькі вось куды?
І чалавек змоўк, разумеючы, што не зможа расказаць свой сон, што ў яго проста не хапае слоў.
— Я быў маленькі, — паўтарыў чалавек. — Я кудысьці бег...
— Я таксама была маленькай калісьці, — раптам прашаптала бярозка. — Я вельмі любіла бегаць басанож па траве... і яшчэ па лужынах! Я так любіла бегаць па лужынах пасля дажджу!
— І ў цябе былі рыжыя валасы? — спытаў чалавек. — Такія ж прыгожыя, як зараз?
— Я не памятаю, — зноў зашаптала бярозка. — Гэта было так даўно, што я амаль нічога не памятаю! Я ведаю толькі, што вельмі любіла бегаць па лужынах пасля дажджу... А потым...
— Што потым?
— Потым здарылася нешта жудаснае!. Я не памятаю што, але гэта было так жудасна! Я ўсё—ўсё забылася — але гэта было! Сапраўды было! Ты мне верыш?
— Я веру табе, бярозка, — сказаў чалавек. — Я веру кожнаму твайму слову.
— Гэтыя доўгія ночы, калі нельга заснуць... — ледзь чутна шаптала бярозка. — Гэтыя доўгія зімы, калі нельга прачнуцца. Гэтая нерухомасць... Але цяпер усё скончыцца! Дзякуй табе за гэта!
— За што, бярозка? — спытаў чалавек. — Што я такога зрабіў?
— Ты падыйшоў да мяне ўчора... Ты прыйшоў сёння... Гэтага даволі. Шкада толькі...
— Чаму ты змоўкла, бярозка? Аб чым ты шкадуеш?
— Я забудуся пра ўсё гэта! — зноў зашаптала бярозка. — Пра гэтыя доўгія ночы, калі нельга заснуць. І пра гэтыя доўгія зімы, калі нельга прачнуцца. І пра гэтую бясконцую нерухомасць я таксама забудуся... але я забудуся і пра цябе... І мы больш не ўбачымся! Ніколі не ўбачымся!
— Мы ўбачымся, бярозка! — паабяцаў чалавек. — Я прыйду сюды заўтра, калі ты гэтага хочаш. Ты хочаш гэтага, бярозка? Ты хочаш, каб мы зноў сустрэліся?
— Так! — прашаптала бярозка. — Я вельмі гэтага хачу, але... Гэтага не будзе, на жаль...
— Не будзе? — здзівіўся чалавек. — Чаму не будзе, бярозка?
— Таму, што гэта немагчыма!
І зноў чалавеку здалося, што бярозка ўздыхнула.
А ноччу яму зноў сніўся сон.
І зноў бег ён кудысьці па лузе. Бег напрасткі, без дарог. Толькі луг гэты ўжо не быў зялёным і квітнеючым. Ды і сам чалавек не быў ужо тым маленькім хлопчыкам. Ён вырас за адну ноч...
Але тое “штосьці”, чароўнае і прывабнае, яно па—ранейшаму было наперадзе. І чалавеку там трэба, так неабходна было дабегчы туды... А яшчэ...
Яшчэ была небяспека! Нябачная, нячутная, але, тым не менш, рэальная. Да жаху рэальная. І яна набліжалася куды хутчэй, чым бег чалавек.
А потым ён убачыў дзяўчыну. Незнаёмую і адначасова да болю знаёмую. З доўгімі залаціста—рыжымі валасамі. Дзяўчына бегла яму насустрач басанож, напрасткі. Бегла і смяялася.. Яны вось—вось павінны былі сустрэцца... але тая небяспека, яна была куды бліжэй... Яна была ўжо зусім побач.... і чалавек раптам зразумеў, што ўсё скончана, што ён проста не паспявае! І тады ён у адчаі моцна заплюшчыў вочы, толькі гэта не дапамагло. Чалавек усё роўна бачыў... сон. І тое жудаснае, што пачынала адбывацца наперадзе!
Чалавек закрычаў у роспачы і... прачнуўся. І доўга не мог зразумець, дзе ён і што з ім такое адбылося.
Ярка свяціў у небе прыгожы поўны месяц. І небы было таксама прыгожым і зорным на здзіўленне. А вакол чамусьці шумеў лес...
І чалавек не адразу пазнаў маленькую лясную палянку.
— Бярозка! — прашаптаў чалавек, але яму ніхто не адказаў.
Чалавек падыйшоў бліжэй.
Бярозкі не было. А на зямлі... там штосьці слаба свяцілася, нібыта цьмяны адбітак месячнага святла...
Чалавек нахіліўся.
Плямы святла вельмі нагадвалі сляды босых жаночых ног. Яны пачыналіся неяк адразу, ніадкуль, і цягнуліся да невялікай лужыны на самым ускрайку паляны. Сляды заходзілі ў ваду і знікалі там...