Генадзь Аўласенка з тых пісьменнікаў, якіх не палохаюць ніякія крызісы — ні эканамічныя, ні духоўныя. Сельскі настаўнік, які многія гады выкладае біялогію ў розных школах Чэрвеньшчыны, ён яшчэ піша вершы, п’есы, апавяданні... І галоўнае — вельмі шмат піша для дзяцей. Творы Генадзя Аўласенкі часта друкуюцца — літаральна ва ўсіх дзіцячых газетах і часопісах краіны, ды і ў часопісах “Маладосць”, “Полымя”, у газеце “Літаратура і мастацтва”... (Кастусь Ладуцька "Адкуль прыходзяць казкі?")

...Надзяваючы акуляры, Вольга думала толькі пра цемру, якая панавала навокал, праз якую яна ніяк не магла разгледзіць твары сваіх нечаканых суразмоўцаў. Асвятляльныя гэтыя акуляры павінны былі даць ёй такую магчымасць...яна гатовая была нават да таго, што рукі падлеткаў будуць па локаць у крыві, што нават твары дзяцей зменяцца да непазнавальнасці, скрыўленныя злымі, звярынымі нават грымасамі...Але да таго, што яна ўбачыла, Вольга не была гатовая. Зусім нават не была... ("Акуляры")
hline

Пра пытанні без адказаў


Гэты артыкул атрымаўся ў мяне зусім выпадкова. Пасля таго, як прачытаў у восьмым нумары “ЛіМа” агляд студзеньскіх літаратурных часопісаў. У ім Дзяніс Марціновіч аналізуе маю фантастычную аповесць “Переступив черту”. З аднаго боку, такая ўвага прыемная, з другога ж…

У самым пачатку свайго аналізу пад сімвалічнай назвай “Каму належаць акуляры” Дзяніс Марціновіч адзначае “стабільна высокі ўзровень празаічнай часткі часопіса”. І тут жа дадае, што “ў кожнага правіла, на жаль, бываюць выключэнні. Іх праявай стала фантастычная аповесць Генадзя Аўласенкі”.
Прачытаўшы такое, я сумна ўздыхнуў. Не атрымалася, выходзіць, у мяне аповесць, нізкі, на жаль, у яе ўзровень.
Далей Дзяніс Марціновіч адзначае, што для аповесці “Переступив черту” характэрна “імклівае разгортванне сюжэта, лёгкасць аўтарскага стылю, багатая фантазія, здольнасць пісьменніка трымаць чытацкую увагу”. Калі нават сам захочаш сябе пахваліць — лепей не скажаш! І дзякуй спадару Марціновічу за такую ўхвальную характарыстыку маёй аповесці!
Працягваю чытаць аналіз далей…
“Але ў творы хапае і спрэчных момантаў”, — сцвярджае крытык.
Спрэчныя (на думку чытачоў) моманты маюцца ў любым творы, бо колькі чытачоў — столькі меркаванняў. Якія ж канкрэтна спрэчныя моманты знайшоў аўтар крытычнага артыкула ў маёй аповесці?
Вось адзін з іх паводле меркавання Дзяніса Марціновіча:
“У пачатку аповесці Вольга — слабая істота… — падкрэслівае крытык. — Але дастаткова ёй пасядзець аголенай перад люстэркам у позе лотаса, як гераіня пераўвасабляецца ў супергераіню, якая элегантна карыстаецца любой зброяй. Няўжо падобная медытацыя здольная замяніць праходжанне курсаў маладога байца?”
Апошнім сказам (пра “курсы маладога байца”) Дзяніс Марціновіч, напэўна, хацеў паказаць, што з пачуццём гумару ў яго ўсё ў парадку. Магчыма, гэта і так, толькі вось мне здаецца, што ён не зусім уважліва чытаў маю аповесць. Бо інакш зразумеў бы, што Вольга ператварылася ў супергераіню пасля таго, як злілася з акулярамі ў адзінае цэлае, а гэта было яшчэ да медытацыі! А калі іх адзінства распадаецца і акуляры зноў апынаюцца ў руцэ дзяўчыны, яна адразу ж становіцца ранейшай “слабай істотай”.
Так што “курсы маладога байца” ў нашай арміі няхай застаюцца, замяняць іх позай лотаса, ды яшчэ і ў аголеным стане не трэба (гэта я ўжо дэманструю ўласнае пачуццё гумару).
Ну, а з цытатамі кшталту “яшчэ некалькі дзясяткаў кіламетраў — і гераіня дабегла б да Ціхага акіяна” або “ці не прасцей было адразу скокнуць ва Уладзівасток, а не даць лемурам спаліць усю сібірскую тайгу? Расіянам і так хапае экалагічных праблем”, нават спрачацца неяк няёмка. Пакіну, як кажуць, без каментарыяў…
Зразумейце мяне правільна: я не супраць крытычнага аналізу ўласных твораў! Наадварот, толькі “за”! Аналізуйце, крытыкуйце, рабіце заўвагі. Але ж усё гэта павінна быць лагічна абгрунтавана.
“Тым большым расчараваннем стаў фінал, — адзначае напрыканцы спадар Марціновіч і дадае: — Аўтар пакінуў большасць пытанняў без адказаў”.
Гэта, відаць, і ёсць галоўны аргумент, які, на думку Дзяніса Марціновіча, “не дазваляе назваць твор аўтарскім поспехам”.
Што я магу сказаць на гэтае апошняе абвінавачанне? Тое толькі, што мая аповесць, хоць паважаны крытык і назваў яе “фантастычным дэтэктыўным баевіком” — ніякі не дэтэктыў, дзе на апошніх старонках усё становіцца зразумелым: і хто забойца, і як ён рыхтаваў сваё злачынства, і які пралік усё ж дапусціў.
У фантастычнай літаратуры крыху іншыя крытэрыі, і вельмі б хацелася, каб крытыкі, якія аналізуюць фантастычныя творы, гэта ўлічвалі.