Генадзь Аўласенка з тых пісьменнікаў, якіх не палохаюць ніякія крызісы — ні эканамічныя, ні духоўныя. Сельскі настаўнік, які многія гады выкладае біялогію ў розных школах Чэрвеньшчыны, ён яшчэ піша вершы, п’есы, апавяданні... І галоўнае — вельмі шмат піша для дзяцей. Творы Генадзя Аўласенкі часта друкуюцца — літаральна ва ўсіх дзіцячых газетах і часопісах краіны, ды і ў часопісах “Маладосць”, “Полымя”, у газеце “Літаратура і мастацтва”... (Кастусь Ладуцька "Адкуль прыходзяць казкі?")

...Небяспека была паўсюды. Яна глядзела на чалавека вачыма кожнага з прахожых, якія таропка абміналі яго альбо проста ішлі насустрач. Кожны з гэтых невядомых і бяскрыўдных на першы погляд людзей мог аказацца серыйным забойцам, наркаманам. Вар’ятам, урэшце рэшт! Кожны з іх мог нанесці чалавеку смяротны ўдар, нанесці ў любы момант... і чалавек асуджана і пакорліва чакаў гэтага ўдару, а яго ўсё не было і не было... ("Бо аракул ніколі не памыляецца")
hline

Смілавіцкія карані Фаіны Ранеўскай


Не так даўно ў выдавецтве «Беларусь» пабачыла свет новая кніга беларускага пісьменніка Алеся Карлюкевіча «Сцежкамі Ігуменшчыны».

Яна, мяркую, будзе цікавай і карыснай не толькі для аматараў краязнаўства, а, бадай, для кожнага, больш-менш падрыхтаванага чытача. Усе нарысы, з якіх складаецца кніга, добра дакументаваныя і могуць па праву лічыцца навуковымі. 

Больш падрабязна хачу спыніцца на тых раздзелах кнігі, якія прысвечаны Чэрвеньскаму раёну. Так, упершыню даведаўся, што адзін з даволі вядомых у 20-я гады беларускіх пісьменнікаў Анатоль Вольны (сапраўднае прозвішча — Ажгірэй, у трагічныя трыццатыя ён быў расстраляны, як і многія іншыя маладыя беларускія літаратары) у 1912 годзе паступіў у Ігуменскую гімназію. Што была тут, на тэрыторыі нашага раёна. У паслярэвалюцыйны час знаходзіўся і прымаў актыўны ўдзел у ліквідацыі бандаў Язэп Зазека, вядомы беларускі празаік, літаратуразнаўца і фалькларыст. А пра дарэвалюцыйнага паэта Андрэя Зязюлю я наогул даведаўся ўпершыню толькі з гэтага нарыса, як і пра тое, што ён калісьці служыў у касцёле ў Смілавічах.

Дарэчы, у нарысе «Да літаратурнай карты Чэрвеньшчыны» Алесь Карлюкевіч адзначае, што на Чэрвеньшчыне як бы вылучаюцца два творчыя эпіцэнтры: Чэрвень і Смілавічы. І пра самага вядомага смілавіцкага пісьменніка Эдуарда Ярашэвіча ў нарысе напісана з вялікай цеплынёй і павагай. Як, дарэчы, і аб усіх астатніх.

А хіба не цікава прачытаць нарыс «Хто ў Ігумене ў ХІХ стагоддзі гандлем правіў?» пра ігуменскіх гандляроў лесам і спіртам у апошняй чвэрці ХІХ стагоддзя? Ці нарыс «Бацькаўшчына — у Смілавічах», у якім расказваецца пра смілавіцкія карані вядомай актрысы Фаіны Ранеўскай.

А ці ведаеце вы, што сучасная дарога паміж Мар’інай Горкай і Чэрвенем — гэта колішні паштовы тракт? А ў вёсцы Клінок у той час была свая паштовая станцыя, на якой мелася ажно дзесяць коней (столькі ж, дарэчы, было і на Ігуменскай паштовай станцыі), прагонная плата за дастаўку пошты і эстафеты складала тры капейкі за адну вярсту?
Аб гэтым, і не толькі, апавядае нарыс «Фрагменты паштовай гісторыі».

З цікавасцю я прачытаў таксама нарыс «Паэзія сядзібы». У ім Алесь Карлюкевіч расказвае аб сваіх сустрэчах з маладымі смілавіцкімі фермерамі Наталляй і Францам Шылінымі, аб іх дасягненнях і праблемах, аб іх планах на будучыню, аб перспектывах развіцця агра- і экатурызму ў нашым рэгіёне. І ў гэтым жа нарысе гаворыцца аб сумным сучасным стане замка Манюшкаў і Ваньковічаў у Смілавічах, аб першых кроках па вяртанню да жыцця і самога замка, і ягонага сядзібнага парку.

Гартаю кнігу далей. Вось невялікі артыкул «Колеры Чэрвеньшчыны», прысвечаны мастакам. Дакладней, аднаму з іх — Яфіму Шапіру, які нарадзіўся ў Смілавічах, а пасля заканчэння педінстытута нейкі час працаваў настаўнікам у вёсцы Турэц.

І хоць жыве Яфім Якаўлевіч зараз у Мінску, з нарыса відаць, што ніколі не парываў мастак з роднымі Смілавічамі, ды і Чэрвеньшчынай наогул…

А ўвогуле ў кнізе без малога дзве з паловай сотні старонак. Скажам толькі, што і тыя нарысы кнігі «Сцежкамі Ігуменшчыны», якія аўтар прысвяціў сваім землякам, жыхарам Пухавіцкага раёна, цікавыя і запамінальныя. Пра каго б ні пісаў аўтар: пра даволі вядомага калісьці, а цяпер амаль што забытага пісьменніка ХІХ ст. Рыгора Мачтэта (нарыс «Гасцявалі ў Блоні…»), пра партызан і падпольшчыкаў Пухаўшчыны (нарыс «Праз пакуты»), нават пра адзін асобна ўзяты калгас (нарыс «Калгас імя Чапаева паўвека назад») — усё чытаецца з нязменнай цікавасцю…

А з якой цеплынёй і замілаванасцю напісаны нарысы «Напамін пра бацькавы кашы» і «Майстар з Наваполля»! Абодва героі нарысаў, і Васіль Мікалаевіч Карлюкевіч, які са звычайнай лазы стварае сапраўдныя шэдэўры мастацтва, і Пётр Антонавіч Качура, які займаецца ганчарствам, — людзі па-сапраўднаму таленавітыя. Майстры ад Бога, кажуць пра такіх у народзе.